Κάλυμνος

Photo: Nikolaos Smalios

Γενικές Πληροφορίες

Η Κάλυμνος βρίσκεται στο νοτιοανατολικό Αιγαίο Πέλαγος, ανάμεσα στην Κω, τη Λέρο και τη Μικρά Ασία. Αποτελεί το τέταρτο σε έκταση και το τρίτο σε πληθυσμό νησί του νομού Δωδεκανήσου.

Η επιφάνειά της είναι 109,67 τ. χλμ., ενώ το μήκος των ακτών φτάνει τα 96 χλμ. Πρόκειται για κατ' εξοχήν ναυτικό νησί, η ιστορία, ο πολιτισμός και η λαϊκή παράδοση του οποίου σχετίζονται άμεσα με τη θάλασσα. Η αρχική ονομασία του νησιού ήταν Καλύδνα.

Ο Απόλλωνας ήταν ο προστάτης θεός της Καλύμνου, ενώ το Ιερό του υπήρξε το πολιτικό και θρησκευτικό κέντρο της, καθ' όλη την αρχαιότητα, από τις αρχές της 1ης π. Χ. χιλιετίας έως και τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες.

Τον 6ο π. Χ. αιώνα η Κάλυμνος κόβει αργυρά νομίσματα, στα οποία εικονίζεται κεφάλι γενειοφόρου κρανοφόρου πολεμιστή στον εμπροσθότυπο και η λύρα του θεού Απόλλωνα στον οπισθότυπο. Κατά τη διάρκεια των Περσικών Πολέμων (αρχές 5ου π. Χ. αιώνα) το νησί τελεί υπό την κατοχή των Περσών και της βασίλισσας Αρτεμισίας της πρεσβύτερης, έως ότου απελευθερώνεται με τη βοήθεια του αθηναϊκού στόλου.

Αρχαιολογικός χώρος Ιερού Δήλιου Απόλλωνα - Χριστός της Ιερουσαλήμ

Πρόκειται για το πολιτικό και θρησκευτικό κέντρο της αρχαίας Καλύμνου. Εδώ υπήρχαν λατρευτικά και πολιτικά κτίρια, όπως ναοί του Απόλλωνα και του Ασκληπιειού, θέατρο, βουλευτήριο, γυμνάσιο (γυμναστήριο), επιγραφές, αφιερώματα, αγάλματα θεών και ανδριάντες θνητών.

Μεγάλο Κάστρο Χώρας

Πρόκειται για βυζαντινό κάστρο του 11ου αιώνα.Επισκευάστηκε και διευρύνθηκε στα τέλη του 15ου αιώνα, κατά την εποχή της Ιπποτοκρατίας (1309-1522 μ.Χ.), αποτελώντας το κατ' εξοχήν οικιστικό κέντρο του νησιού.

Ο πυκνοδομημένος οικισμός του Κάστρου υπολογίζεται ότι μπορούσε να φιλοξενήσει γύρω στους 1000 - 1200 κατοίκους. Μέσα στο Κάστρο διατηρούνται σε καλή κατάσταση 10 μικρά εκκλησάκια της περιόδου 15ος - αρχές 16ου αιώνα.

Αρχαιολογικός Χώρος Οχυρού Έμπολα - Ταξιάρχης Μιχαήλ

Το ελληνιστικό οχυρό στη θέση Έμπολας οικοδομήθηκε στα τέλη 4ου-αρχές 3ου π. Χ. αιώνα. Το οχυρό αποσκοπούσε στην προστασία των κατοίκων της κοιλάδας, κατά τη διάρκεια επιδρομών.

Κατά τον 6ο μ.Χ. αιώνα κατασκευάστηκε στο βόρειο τμήμα του η επιβλητική παλαιοχριστιανική βασιλική του Ταξιάρχη, κτισμένη με οικοδομικό υλικό από το αρχαίο οχυρό.

Αρχαιολογικός Χώρος Καστρί

ο Καστρί αποτελεί ένα μικρό αρχαίο οχυρό, στο οποίο πρέπει να κατέφευγαν οι κάτοικοι των γειτονικών περιοχών σε ώρα ανάγκης. Από τη θέση του μπορούσε να εποπτεύει τη γύρω περιοχή, κυρίως το θαλάσσιο χώρο και το λιμάνι του Εμπορειού.

Αρχαιολογικός Χώρος Καστέλλι

Το Καστέλλι είναι ένα βυζαντινό οχυρό, κτισμένο πάνω στο βραχώδη λόφο του ακρωτηρίου Ασπροπουντάρι. Δημιουργήθηκε μέσα από τη ζωτική ανάγκη επιβίωσης του ακριτικού νησιού της Καλύμνου, αλλά και του Βυζαντινού Κράτους, από τις θαλάσσιες επιδρομές των Αράβων κατά τον 7ο μ. Χ. αιώνα.

Αρχαιολογικός χώρος Δάμου

ρόκειται για αρχαίο οικισμό, ο οποίος άκμασε από τους πρώιμους ελληνιστικούς (τέλη 4ου - αρχές 3ου π. Χ. αιώνα) έως και τους ύστερους ρωμαϊκούς χρόνους (μέσα 2ου μ. Χ. αιώνα), σύμφωνα με τις ανασκαφικές ενδείξεις.

Οι ανασκαφές των τελευταίων χρόνων έφεραν στο φως έναν πλακόστρωτο κλιμακωτό δρόμο, εκατέρωθεν του οποίου βρέθηκαν οικίες, εργαστήρια, λαξευτά πηγάδια, με πληθώρα ευρημάτων.

Κάστρο της Χρυσοχεριάς

Το Κάστρο της Χρυσοχεριάς κτίστηκε στα μέσα του 15ου αιώνα, στην περίοδο της κατοχής του νησιού από τους Ιππότες του Αγίου Ιωάννη. Στο εσωτερικό του είναι ορατά λίγα μόνο λείψανα από τα οικοδομήματα, που υπήρχαν, δύο εκκλησάκια, του Αγίου Γεωργίου και της Παναγίας της Χρυσοχέρας.

Επί του ανατολικού τείχους υπάρχουν εντοιχισμένα τρία μαρμάρινα ιπποτικά οικόσημα. Σε απόσταση 65 μέτρων βορειοανατολικά του κάστρου σώζονται τρεις πετρόχτιστοι ανεμόμυλοι.

Οικισμός Ελληνικά

Πρόκειται ίσως για τον καλύτερα διατηρημένο παλαιοχριστιανικό οικισμό του ελλαδικού χώρου, καθώς τα οικοδομήματα σώζονται σε εντυπωσιακή κατάσταση, μέχρι το ύψος της στέγης τους σε ορισμένες περιπτώσεις. Ο οικισμός περιλαμβάνει και έξι παλαιοχριστιανικές εκκλησίες.

Ελληνιστικό φυλάκιο Φυλακές

ο επιβλητικό ελληνιστικό φυλάκιο «Φυλακές» είναι έργο σύγχρονο με το οχυρό του Έμπολα. Αυτό λειτουργούσε ως φυλάκιο-φρυκτωρία, το οποίο ειδοποιούσε σε περίπτωση κινδύνου το μεγάλο οχυρό.

Αρχαιολογικό μουσείο Καλύμνου

Με την «Κυρά της Καλύμνου» να αποτελεί σημείο αναφοράς για τους επισκέπτες του από τώρα και στο εξής, ξεκίνησε τη λειτουργία του το 2009 το νέο Αρχαιολογικό Μουσείο της Καλύμνου.

Αρχαιότητες από την Προϊστορική ως και τη Μεταβυζαντινή εποχή περιλαμβάνονται στα εκθέματα, παρουσιάζοντας διαχρονικά την ιστορία του νησιού σε διάρκεια χιλιετιών.

Και αν η χάλκινη κολοσσιαία γυναικεία μορφή που «αναδύθηκε» από τη θαλάσσια περιοχή της Καλύμνου αποτελεί τον έναν πόλο του ενδιαφέροντος, ο μεγάλος αριθμός γλυπτών αναθημάτων στο ιερό του Δηλίου Απόλλωνος και ένα τεράστιο λατρευτικό άγαλμα του Ασκληπιού βρίσκονται στον αντίποδα.

Ναυτικό Μουσείο Καλύμνου

Στο Ναυτικό Μουσείο της Καλύμνου που ιδρύθηκε το 1994, παρουσιάζεται η ναυτική παράδοση του νησιού, η ιστορία και οι μέθοδοι της σπογγαλιείας, καθώς και πολλά αντικείμενα από ναυάγια αρχαίων πλοίων. Στις τέσσερις αίθουσες του μουσείου εκτίθενται αντικείμενα σχετικά με το επάγγελμα της σπογγαλιείας και την κατεργασία των σφουγγαριών.

Αρχοντικό Βουβάλη

ο Αρχοντικό Βουβάλη χτίστηκε στα μέσα του 19ου αιώνα και ανακαινίστηκε το 1894. Αποτελούσε ιδιοκτησία του Νικολάου Βουβάλη (1859-1918) και της γυναίκας του Αικατερίνης (1880-1959) και χρησίμευε ως οικία της οικογένειας τους. Ο Νικόλαος Βουβάλης ήταν ο μεγαλύτερος σπογγέμπορας της Καλύμνου, ιδρυτής ενός μεγάλου Εμπορικού Οίκου διακίνησης σφουγγαριών με υποκαταστήματα σε διάφορα μέρη του κόσμου.

Μουσείο Θαλασσίων Ευρημάτων Βαλσαμίδη

Πρόκειται για ιδιωτικό Μουσείο, έργο ζωής των αδερφών Βαλσαμίδη που γεννήθηκαν και ζουν στην Κάλυμνο. Τα ευρήματα, τα οποία προέρχονται από χιλιάδες καταδύσεις στις θάλασσες της γης, περιλαμβάνουν σχεδόν ότι μπορεί κανείς να συναντήσει στο βυθό. Μεγάλες ποικιλίες από ψάρια, κογχύλια, οστρακοειδή, αστερίες, κοράλλια, καρχαριοειδή, χελωνοειδή και φυσικά όλα τα είδη σφουγγαριών.

Το Καλύμνικο Σπίτι

Πρόκειται για ιδιωτικό Λαογραφικό Μουσείο με αντικείμενα λαϊκού πολιτισμού και οικοσκευής παλαιών νοικοκυριών. Εδώ ο επισκέπτης έχει τη δυνατότητα να γνωρίσει τη μορφή και την οργάνωση της ζωής μέσα σε ένα παραδοσιακό αστικό σπίτι του τέλους του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα.

Το Καλύμνικο μέλι παράγεται από τους κλασσικούς τουλάχιστον χρόνους και αναφέρεται από τον Παυσανία ως ένα από τα καλύτερα της αρχαιότητας για τη θυμαρίσια γεύση του και για τις θεραπευτικές του ιδιότητες.

Άλλα χαρακτηριστικά προϊόντα είναι η παραδοσιακή κρίθινη κουλούρα (πανάρχαιο αρτοποίημα, βάση της περίφημης σαλάτας «μυρμιζέλι»), φρέσκια μυζήθρα από γάλα ντόπιων αιγοπροβάτων που παράγεται στο γραφικό Βαθύ και στο αγροτικό Άργος, το γλυκό κόκκινο κρασί που μοιάζει με visanto, το κρασί του Λάουρα στον Αγ. Μάμμα και εκλεκτό λάδι.