Αστυπάλαια

Αστυπάλαια

Γενικές Πληροφορίες

Η Αστυπάλαια είναι η "γέφυρα" που ενώνει τις Κυκλάδες και τα Δωδεκάνησα συνδυάζοντας στοιχεία και από τα δύο νησιώτικα συμπλέγματα. Έχει έκταση 97 τ.χλμ., ακτογραμμή 110 χλμ. και 1.113 κατοίκους. Απέχει από την Κω 23 και από τη Ρόδο 96 ναυτικά μίλια.Γεμάτη ψηλούς βράχους και λόφους, με πανέμορφες ακρογιαλιές και γραφικά χωριά, προσκαλεί τον επισκέπτη σε ένα μαγικό ταξίδι στο γαλάζιο του Αιγαίου και το λευκό των σπιτιών της. Η ονομασία της (που σημαίνει «παλιά πόλη») αποδίδεται, σύμφωνα με τη μυθολογία, σε μια αδελφή της Ευρώπης, τη μητέρα του βασιλιά Μίνωα. Η Αστυπάλαια και η Ευρώπη ήταν κόρες του Φοίνικα και της Περιμήδης.

Από την ένωση της Αστυπάλαιας με τον Ποσειδώνα γεννήθηκαν ο Αγκαίος και ο βασιλιάς της Κω Ευρύπυλος. Μία άλλη εκδοχή γύρω από την ονοματοθεσία αναφέρει πως προέρχεται από τις λέξεις άστυ και παλαιός, επειδή Δωριείς που εγκαταστάθηκαν στο νησί βρήκαν ένα παλαιότερο οικισμό χτισμένο από τους Φοίνικες. Από μετασχηματισμό ξένης ονομασίας, πιθανόν φοινικικής, οι λέξεις άστυ και παλαιός σήμαινε χαμηλός τόπος, αφού το νησί αποτελείται από δύο τμήματα που συνδέονται μεταξύ τους από χαμηλό ισθμό.

Πολλοί ερευνητές θεωρούν το τοπωνύμιο ως μη ελληνικό και το ανάγουν στη γλώσσα των Σουμερίων as-dub-gal-e, που σημαίνει Θεών τράπεζα μεγάλων.

Αρχαία μνημεία και αρχαιολογικοί χώροι

Τα Λουτρά του Ταλαρά στη Μαλτεζάνα, ελληνιστικά ψηφιδωτά, μοναδικά στον ελλαδικό χώρο, με χρώματα γαλαζωπά και κεραμιδιά και ενδιαφέρουσα σύνθεση με θέμα τις εποχές του χρόνου και τα σύμβολα του ζωδιακού κύκλου. Το Μνημείο του γάλλου ναυάρχου Μπιγκόν, ηγέτη του αγώνα κατά των πειρατών στις αρχές του 18ου αι. βρίσκεται κοντά στο Σχοινώντα. Μνημείο Ηρώων έχει στηθεί στη Χώρα.
Λείψανα Μινωικού οικισμού και χαλάσματα Πύργου δεσπόζουν στη είσοδο του όρμου Βαθύ.
Λείψανα παλαιοχριστιανικής Βασιλικής (5ου αι.) με αξιόλογα ψηφιδωτά στη Μαλτεζάνα. Πάνω σε αυτά έχει χτιστεί το εκκλησάκι της Αγίας Βαρβάρας, με ιωνικό κιονόκρανο στο υπέρθυρο. Στον περίβολο υψώνονται μονολιθικοί κίονες και βάσεις. Ο χώρος με το λιβάδι μπροστά, είναι θέση όπου ίσως υπήρχε ιερό της Άρτεμης.

Κάστρα

Το Βενετσιάνικο Κάστρο των Quirini, με οικόσημο της οικογένειας. Αρχιτεκτονικά ανήκει στον τύπο οχυρωμένου οικισμού, όπου οι εξωτερικοί τοίχοι των σπιτιών δημιουργούν τείχος με μικρά παράθυρα για πολεμίστρες.
Τα σπίτια των Quirini είναι χτισμένα γύρω από την είσοδο, στην ανατολική πλευρά, διώροφα και έως το 1956 ήταν όλα κατοικημένα. Μέσα στο κάστρο είναι δυο εκκλησιές, κατάλευκες, με περίτεχνα καμπαναριά. Στην είσοδο, η Παναγιά του Κάστρου (Ευαγγελίστρια) και στην άκρη, ο Άγιος Γεώργιος. Η εκκλησία της Παναγιάς είναι χτισμένη το 1853 πάνω από την τοξωτή είσοδο του Κάστρου. Στο εσωτερικό της υπάρχει η κτητορική επιγραφή του 1413 και οι θυρεοί των Quirini. Ο Άγιος Γεώργιος κτίστηκε το 1790.

Το Κάστρο του Αϊ - Γιάννη απέναντι από το ομώνυμο μοναστήρι. Φυσικό οχυρό με μυστική είσοδο και πέρασμα στο διπλανό λόφο, καθώς λένε. Εδώ επιτέθηκε ο φοβερός Μπαρμπαρόσα και εξόντωσε τους κατοίκους. Κατά την παράδοση το κάστρο ήταν απόρθητο. Σήμερα σώζονται ερείπια οικοδομών και στέρνα. Ίσως εδώ είχαν καταφύγει οι κάτοικοι στα δύσκολα χρόνια των πειρατικών επιθέσεων που μάστιζαν το Αιγαίο από τον 7ο αι. Η πρόσβαση είναι δύσκολη.

Μονές και Εκκλησίες

Η εκκλησία της Παναγιάς της Πορταϊτισσας στη Χώρα, κατάλευκη, με όμορφο καμπαναριό, κάτω από το Κάστρο, στη Ροδιά -ποιητικό τοπωνύμιο από το δέντρο που υπήρχε στον περίβολο της εκκλησίας. Είναι μια από τις ομορφότερες στα Δωδεκάνησα. Ιδρύθηκε από τον όσιο Άνθιμο στα μέσα του 18ου αιώνα. Έχει ξυλόγλυπτο εικονοστάσι, ντυμένο με λεπτό φύλλο χρυσού, μοναδικό στο είδος του. Η παράδοση αναφέρει ότι η εικόνα είναι αποτύπωμα από την εικόνα της μονής Ιβήρων του Αγίου Όρους (έβαλαν πάνω το ξύλο και αποτυπώθηκε μόνη της η εικόνα). Δίπλα στην εκκλησία της Παναγιάς στεγάζεται μικρή εκκλησιαστική συλλογή με παλιές εικόνες.

Η εκκλησία της Μεγάλης Παναγιάς στη Χώρα, με βοτσαλωτό δάπεδο στην αυλή. Είναι ενταγμένη σε ένα συγκρότημα πέντε ναών, οι οποίοι με φόντο τη θάλασσα δημιουργούν μια ξεχωριστή εικόνα.

Το Μοναστήρι της Παναγιάς της Φλεβαριώτισσας στη Χώρα, χτισμένο σε κοίλωμα πλαγιάς. Μέσα σε σπηλιά είναι μέρος της εκκλησίας, συμπληρωμένο με κτίσμα βυζαντινού ρυθμού. Υπήρξε αρχαιότατο κέντρο λατρείας, όπως δείχνουν αρχιτεκτονικά μέλη στην αυλή. Αξιόλογο είναι το ξυλόγλυπτο τέμπλο.

Το Μοναστήρι του Αγίου Ιωάννη του Μακρύ, χτισμένο σε επιβλητικό τοπίο, ανάμεσα σε δυο απότομες πλαγιές, με θέα στο πέλαγος και στα νησάκια Κτένια, Ποντικούσσα και Οφιδούσσα. Κάτω από το εκκλησάκι υπάρχουν περιβόλια και πηγές με γάργαρα νερά. Η ρεματιά καταλήγει σε ακρογιαλιά με κρυστάλλινα νερά. Καταλληλότερη ώρα για να το επισκεφτείτε είναι κατά το ηλιοβασίλεμα.

Γραφικά ξωκλήσια

Ξεχωρίζουν ο Άγιος Δημήτριος, ο Άγιος Ελευθέριος, ο Άγιος Παντελεήμων, ο Άγιος Γεώργιος και ο Άγιος Κωνσταντίνος. Το εκκλησάκι της Ανάληψης, το παλιότερο του οικισμού της Μαλτεζάνας

Η εκκλησία της Παναγιάς της Πουλαριανής, πηγαίνοντας προς το Βαθύ. Είναι προστάτιδα των ναυτικών. Ο βράχος σχηματίζει την Παναγία με το βρέφος στην αγκαλιά της. Σύμφωνα με την παράδοση, σε κακοκαιρίες ανάβει φως. Μπορείτε να πάτε με εκδρομικό σκάφος ή από μονοπάτι.

Ακόμα...
Το εκκλησάκι της Παναγιάς, ερειπωμένο στο δρόμο για το Βαθύ.
Η εκκλησία του Αγίου Νικολάου σε λόφο στο Μέσα Βαθύ.
Οι εκκλησίες του Αγίου Ιωάννη στο Έξω Βαθύ και της Παναγίας του Θωμά.
Τα λείψανα παλαιοχριστιανικής Βασιλικής στο λόφο του Αγίου Βασιλείου στο Λιβάδι.

Σπήλαια

Το σπήλαιο του Δράκου στο Βαθύ με εντυπωσιακόυς σταλακτίτες και σταλαγμίτες.
Θα φθάσετε από το βαθύ με καϊκι ή πεζοπορεία (περίπου 2 ώρες).
Το σπήλαιο του Νέγρου στις Βάτσες.
Η παράδοση το συνδέει με μύθους από πειρατές και τους θυσαυρούς τους.
Θα φθάσετε από τη Χώρα με καϊκι. Υπάρχουν οργανωμένες ξεναγήσεις στο σπήλαιο και στη γύρω περιοχή.

 

Οι πολυσχιδείς ακτές της Αστυπάλαιας δεν είναι παρά ένα αδιάκοπο παιχνίδι της στεριάς με τη θάλασσα.
Στη μέση περίπου του νησιού η στεριά στενεύει τόσο πολύ που, μια λωρίδα γης μόλις 10 μέτρων, συνδέει τα δυο τμήματα. Το Στενό, όπως το λένε οι ντόπιοι, χωρίζει την Αστυπάλαια στο ανατολικό "Μέσα Νησί" και στο δυτικό "Έξω Νησί".

Αστυπάλαια ή Χώρα

Πρωτεύουσα και λιμάνι του νησιού, χτισμένη σε λόφο που εισχωρεί στη θάλασσα σχηματίζοντας δυο όρμους: το λιμάνι - Πέρα Γιαλό- και τον όρμο Λιβάδια. Στην κορυφή δεσπόζει το Κάστρο με τη σκούρα ντόπια πέτρα, από όπου ξεπροβάλλουν οι κατάλευκοι τρούλοι της Ευαγγελίστριας και του Αγίου Γεωργίου. Γύρω του κατάλευκα σπίτια με μπλε πορτοπαράθυρα και ξύλινα κάγκελα στα μπαλκόνια. Ανάμεσά τους, εκκλησίες και θολωτά εκκλησάκια. Στον αυχένα του λόφου, οκτώ ανεμόμυλοι, ξεχωριστό στολίδι της Χώρας. Πιο πέρα βρίσκεται το παραδοσιακό καφενείο και λίγο πιο πάνω το Δημαρχείο, από όπου ξεκινούν οι δυο βασικοί δρόμοι που φτάνουν μέχρι το Κάστρο. Ο καθένας οδηγεί σε μια ονομαστή εκκλησία, τη Μονή της Παναγιάς της Πορταϊτισσας προς τη πλευρά του Λιβαδιού και τη Μεγάλη Παναγιά προς την πλευρά του Πέρα Γιαλού.

Ανάληψη ή Μαλτεζάνα

Παραθαλάσσιο χωριό με ωραία αμμουδιά βρίσκεται απλωμένο σε μικρή κοιλάδα στο Έξω Νησί. Το δεύτερο όνομα Μαλτεζάνα, παραπέμπει στους πειρατές που αλώνιζαν στο Αιγαίο και έβρισκαν καταφύγιο στους κλειστούς όρμους του νησιού. Ο παραθεριστικός οικισμός αγκαλιάζει τον όρμο με τον μακρύ μόλο, όπου αράζουν τα ψαροκάικα και φτάνει μέχρι τα περιβόλια και τα αμπέλια. Από εδώ εκδρομικά σκάφη σας μεταφέρουν σε παραλίες του νησιού και στα νησάκια Χονδρό, Λιγνό, Αγία Κυριακή, Κουτσομύτη, Σύρνα και Κουνούποι.

Λιβάδι

Παραθαλάσσιος οικισμός, απλωμένος σε εύφορη κοιλάδα, στο μυχό του ομώνυμου όρμου, το Λιβάδι είναι ο ανθισμένος κήπος του νησιού. Τα περιβόλια με τις μανταρινιές, τις πορτοκαλιές και τα αμπέλια αλλά και τα σπίτια πνιγμένα στα λουλούδια, απλώνονται σε όλο το πλάτος και το μήκος της ρεματιάς, η οποία καταλήγει σε μια όμορφη παραλία.

Βαθύ

Είναι ένας πολύ κλειστός όρμος (περίπου 50μ.), που μοιάζει περισσότερο με λιμνοθάλασσα. Το Βαθύ έχει δυο μικρούς οικισμούς: το Έξω Βαθύ, που βρίσκεται στην είσοδο του όρμου και έχει μικρή σκάλα όπου δένουν τα καΐκια και το Μέσα Βαθύ, που είναι στο μυχό του κόλπου, με χωράφια, λίγα δέντρα και αμπέλια. Στο Βαθύ μπορεί να φτάσει ο επισκέπτης οδικώς διασχίζοντας βατό χωματόδρομο ή με βάρκα που εκτελεί τακτικά δρομολόγια από το κόλπο του Βαϊ.

Γύρω νησάκια

Στα Νοτιανατολικά βρίσκονται τα νησάκια Χονδρό, Λιγνό, Αγία Κυριακή με το ομώνυμο εκκλησάκι, Κουτσομύτης με όμορφη παραλία και Κουνούποι. Μακρύτερα ξεπροβάλλουν οι Αδελφοί, η Σύρνα και τα Τρία Νησιά. Στα Δυτικά βρίσκονται τα νησάκια Κτένια, Ποντικούσσα, Οφιδούσσα και Κατσαγρέλι, ενώ στα Βόρεια τα Φωκιονήσια.

Μην παραλείψετε να δοκιμάσετε από την παραδοσιακή κουζίνα και τα προϊόντα του νησιού:

  • "Πουγκιά" (τυρόπιτα με κοπανιστή και μέλι)
  • Γλυκά του κουταλιού (κυδώνι, σύκο, νεράντζι, περγαμόντο)
  • Δίπλες και ξεροτήγανα, ραντιστά (φακές με ψιλοτριμμένο ζυμάρι και ξύδι)
  • Ντολμάδες (με αμπελόφυλλα, λάχανο ή κολοκυθοανθούς)
  • Λαδοτύρι,μυζήθρα σε καλαθάκι, "Χλωρή" (τυρί)
  • Ξυαλίνα (τύπος γιαουρτιού)
  • Αστακομακαρονάδα, χταποδοκεφτέδες, ψάρια
  • Κατσίκι γεμιστό με ρύζι, συκωταριά ψιλοκομμένη και μπαχαρικά ("λαμπριανός")
  • Κιτρονοκούλουρα (με χλωρή και ζαφορά), λαμπρόπιττες
  • και τέλος το εκλεκτό μέλι του νησιού με εκπληκτική γεύση και άρωμα από θυμάρι.